Mensen zijn klunzige wezens, en soms gaat er weleens iets stuk. Al dagdromend loop je door je huis, je kijkt niet uit en stoot perongeluk een spiegel om. Je schrikt weer terug de werkelijkheid in, kijkt achter je en ziet tientallen scherven op de grond. Scherven brengen geluk, behalve dan van een spiegel. Zelfs wanneer je helemaal niet bijgelovig bent schiet de gedachte aan 7 jaar ongeluk door je hoofd.
Waar komt dat idee nou eigenlijk vandaan? En waarom zou een simpel stuk glas zo’n enorme invloed hebben op je toekomst?
De spiegel als venster naar de ziel
Spiegels zijn een door mensen gemaakt object, maar spiegelbeelden bestonden natuurlijk al ver daarvoor. Mensen kijken al heel erg lang naar hun eigen weerspiegeling. Eerst in stilstaand water, later in gepolijst brons, zilver of obsidiaan. Zulke “spiegels” waren duur en zeldzaam, en het beeld dat je erin zag was nooit helemaal scherp, wat het eigenlijk alleen maar geheimzinniger maakte.
Een spiegel laat iets zien wat tegelijk vertrouwd en vreemd is. Je kijkt naar een versie van jezelf die je nooit rechtstreeks kunt bekijken, want het is letterlijk in “spiegelbeeld”. Oftewel: Links is rechts, en bovendien verdwijnt het beeld ook nog eens als je weg loopt. Best creepy als je niet weet wat daarachter zit toch?
In meerdere volksgeloven werd een weerspiegeling gezien als een deel van je ziel of levenskracht. Wie die weerspiegeling beschadigde, beschadigde in zekere zin jezelf. Vanuit dat idee is het nog maar een kleine stap naar het idee dat een gebroken spiegel ook jou iets aandoet. Het verklaart waarom spiegels al eeuwenlang zo geliefd zijn in folklore, magie en griezelverhalen.
Waarom precies zeven jaar?
Hiervoor moeten we even flink terugspoelen, zo’n pakembeet grof gezegd 2500 jaar, naar de Romeinen. Zij geloofden namelijk dat het leven zich in cycli van zeven jaar vernieuwt. Als een gebroken spiegel je ziel beschadigde, duurde het dus zeven jaar voordat je daarvan hersteld was: één volledige cyclus ongeluk. Rare jongens die Romeinen, zou Obelix zeggen. Ik vind het zelf wel merkwaardig en begin me af te vragen waarom men denkt dat je cellen en smaak zich elke 7 jaar opnieuw vernieuwd, en waarom je 7 jaar slechte seks schijn te hebben als je niet je een drankje drinkt en de ander niet aankijkt tijdens het proosten. Allemaal mythes overigens.
Affin, een tweede verklaring is een stuk nuchterder (al gaat deze niet zozeer om de 7 jaar): Eeuwenlang waren goede spiegels echt supermegaduper duur, zeker de gladde glazen spiegels die vanaf de zestiende eeuw uit Venetië kwamen. Als je spiegel brak, was dat dus echt een ramp.
Het getal 7 vind ik eigenlijk best verdacht. Zeven duikt overal op: zeven dagen in de week, zeven hemellichamen die met het blote oog te zien zijn in (zon, maan, Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus) en zeven als heilig of betekenisvol getal in diverse religieuze tradities. Misschien is zeven jaar ongeluk daarom niet zozeer een Romeinse uitspraak als wel een getal dat er later bij is gekozen, omdat het simpelweg klinkt als een getal met betekenis.
Spiegels, geesten en ander bijgeloof
Dit idee over de gebroken spiegel en ongeluk staat niet op zichzelf. Spiegels hebben in meerdere culturen en verhalen een haast bovennatuurlijk immago. Denk maar aan:
- Spiegels afdekken na een overlijden. In de joodse rouwtraditie, maar ook in het Victoriaanse Engeland werden spiegels afgedekt in een huis van rouw. De verklaringen lopen uiteen: van de angst dat de ziel van de overledene in het glas blijft hangen tot de wens om je eigen verdriet niet onder ogen te hoeven zien.
- Waarzeggerij. Water, glas en gepolijst metaal werden gebruikt om naar verborgen kennis of de toekomst te kijken.
- Spiegels als doorgang. In volksverhalen en fictie zijn spiegels vaak een poort naar een andere wereld, zoals in Lewis Carrolls Alice achter de spiegel.
- Bloody Mary. Roep haar naam drie keer voor de spiegel en ze verschijnt.
Eén ding hebben al deze gebruiken gemeen. Een spiegel is nooit alleen maar een spiegel, maar een representatie van de halverwegewereld. Een plek waar de grens tussen wat “echt” is en wat je ziet nogal troebel is. in verschillende culturen een bijna bovennatuurlijke betekenis kreeg.
Kun je de vloek nog verbreken?
Gelukkig hoef je niet bij de pakken neer te zitten als je weer eens een spiegel breekt. De folklore kent genoeg manieren om het ongeluk af te wenden:
- de scherven begraven
- een scherf in stromend water gooien
- er een ritueel met zout aan te pas laten komen
Hoe het precies moet, verschilt per streek en per verteller. Niet elk ritueel is bovendien even goed gedocumenteerd, dus neem het met een korreltje zout (letterlijk of figuurlijk).
In ieder geval vonden blijkbaar zelfs onze bijgelovige voorouders zeven jaar wachten een beetje overdreven. Liever een snel ritueel dan zeven jaar met je vingers gekruist.
